 |
Sprzedawca
koniaku
Jean Monnet (1888 - 1979)
"Wszystko przychodziło mi zawsze z wielkim trudem" - mawiał.
Wbrew powszechnym opiniom, nie był kosmopolitą, ale Francuzem z krwi i
kości. Wychował się w Cognac, jego dziadek był chłopem, a ojciec - właścicielem
małej wytwórni koniaku. Nie znosił szkoły. Opuścił ją, gdy miał szesnaście
lat, by pomagać ojcu w prowadzeniu firmy. Dwa lata później ruszył w świat
jako jej przedstawiciel. Mimo braków w edukacji, szybko opanował tajniki
handlu, gospodarki i finansów. W 1914 roku nie poszedł na wojnę. Ze służby
wojskowej zwolniono go ze względów zdrowotnych. Został doradcą ministra
do spraw handlu, a później wicesekretarzem generalnym Ligi Narodów. Podczas
II wojny światowej negocjował z Amerykanami pożyczki dla Europy. Po wojnie
stanął na czele francuskiego komitetu ds. modernizacji kraju. Opracował
plan restrukturyzacji gospodarki, tzw. plan Monneta. Jego realizacja przyczyniła
się do szybkiego wzrostu gospodarczego Francji.
Z okresu międzywojennego Monnet wyciągnął wniosek: nie da się uniknąć
następnej wojny, jeśli za deklaracjami współpracy między państwami europejskimi
nie będą szły konkretne działania. Pierwszym "konkretem" miało
być zjednoczenie gospodarcze Europy. Dlatego Monnet zaproponował, by państwa
europejskie połączyły swe zasoby węgla i stali. To jego pomysł przedstawił
w słynnej deklaracji z 9 maja 1950 roku minister spraw zagranicznych Francji
Robert Schuman. W roku 1952 Monnet został pierwszym przewodniczącym Wysokiej
Władzy - organu wykonawczego Europejskiej Wspólnoty Węgla i Stali. Trzy
lata później wspólnie z belgijskim szefem dyplomacji Paulem Henrim Spaakiem
zaproponował utworzenie kolejnej europejskiej wspólnoty - Euratomu. Później
stworzył Komitet na rzecz Stanów Zjednoczonych Europy. "Zawsze myślałem,
że Europa powstanie wśród kryzysów i będzie suma odpowiedzi na te kryzysy"
- to motto Monneta pozostało aktualne do dziś.
Lotaryńczyk
Robert Schuman (1886 - 1963)
"Kraje nie łączą się, jeśli nie znajdują między sobą czegoś wspólnego,
a tym, co powinno być wspólne, jest minimum zaufania" - mawiał Schuman.
Urodził się w Calusen w Wielkim Księstwie Luksemburga. Jego ojciec przeniósł
się tam z rodzinnej Lotaryngii, wcielonej w 1871 roku do Rzeszy po wojnie
francusko-niemieckiej. Jego matka była Luksemburką. W dzieciństwie mówił
luksemburskim dialektem, a zdolność posługiwania się nim zachował przez
całe życie. Niemieckiego i francuskiego nauczył się w gimnazjum. W wieku
czternastu lat został osierocony przez ojca. Odziedziczył po nim nie tylko
niemieckie obywatelstwo, ale i przywiązanie do ziemi przodków. Od matki,
która zginęła w wypadku, gdy miał 25 lat, otrzymał staranne, religijne
wychowanie. Wiara leżała u podstaw jego legendarnej uczciwości i skromności.
Był jedynakiem i pozostał samotny przez całe życie.
Po studiach prawniczych w Niemczech, rozpoczął praktykę adwokacką w Metzu
- wówczas mieście niemieckim. Po wybuchu wojny w 1914 roku lekarze wojskowi
uznali, że nie nadaje się do służby frontowej. Przydzielono go do służby
kancelaryjnej w twierdzy Metz. Fakt, że przez pewien czas nosił niemiecki
mundur, dostarczył później jego przeciwnikom pretekstu do insynuacji,
iż walczył z bronią w ręku przeciwko Francji. W czasie parlamentarnych
debat niejeden raz rzucano mu w twarz obelgę "Boche" (Szwab).
W przeddzień wkroczenia Niemiec do Francji, w marcu 1940 roku objął funkcję
podsekretarza stanu w rządzie Reynaud. Po klęsce Francji, poparł początkowo
kapitulancki rząd Petaina i zachował w nim stanowisko podsekretarza stanu.
Ale kilkanaście dni później podał się do dymisji. Aresztowany i deportowany
w głąb Niemiec, uciekł w 1942 r. Współpracował z francuskim ruchem oporu.
Po wojnie zasiadał w Izbie Deputowanych aż do 1962 roku. Zajmował rozmaite
stanowiska rządowe - ministra finansów, premiera, a w latach 1948-52 -
szefa dyplomacji. Opowiadał się za umocnieniem współpracy francusko-niemieckiej;
ostro sprzeciwiał się powojennej izolacji Niemiec.
Obok Jeana Monnet, uczestniczył w opracowaniu planu Europejskiej Wspólnoty
Węgla i Stali. Przedstawił ten plan francuskiej Radzie Ministrów, a następnie
- 9 maja 1950 roku - francuskiemu społeczeństwu. O projekcie najwcześniej
dowiedział się Adenauer. Inne rządy na udzielenie odpowiedzi miały 24
godziny. Po utworzeniu EWG, w latach 1958-60 był przewodniczącym Zgromadzenia,
a do 1963 roku - jego członkiem. Swoje idee polityczne przedstawił w książce
"Pour l'Europe".
Żelazny Kanclerz
Konrad Adenauer (1876 - 1967)
"Nigdy nie wyszedł z cienia kolońskiej katedry" - napisano o
nim w jednej z licznych biografii. Pierwszy kanclerz Niemiec po wojnie,
współtwórca idei zjednoczonej Europy i wielki rzecznik pojednania Niemiec
i Francji urodził się w Kolonii, w wielodzietnej rodzinie urzędnika średniego
szczebla. Był absolwentem ekonomii i prawa na uniwersytetach we Freiburgu,
Monachium i Bonn. W 1917 roku został nadburmistrzem Kolonii.
Po dojściu Hitlera do władzy, Adenauer musiał ustąpić ze stanowiska. Otrzymał
też zakaz pobytu w Kolonii. Po wojnie rozpoczął nowy etap kariery. Był
jednym ze współzałożycieli CDU w brytyjskiej strefie okupacyjnej, a po
zwycięstwie chadecji w wyborach parlamentarnych w 1949 roku został pierwszym
kanclerzem RFN. Miał wówczas 72 lata.
Projekty integracji europejskiej Adenauer snuł już od roku 1919. "Mam
nadzieję, że w niezbyt odległej przyszłości zostaną utworzone Stany Zjednoczone
Europy, do których należeć będą Niemcy" - mówił w marcu 1946 roku.
Sądził, że gwarancją pokoju w Europie jest pojednanie francusko-niemieckie.
Zjednoczona Europa stanowić miała gwarancję powstrzymania zwycięskich
potęg przed nowym sojuszem, dając szansę przyjęcia Niemiec do wolnego
świata. Dlatego Adenauer wziął udział w pracach nad powołaniem EWWiS i
zawarł Pakt Elizejski z Francją. "Żelazny Kanclerz" był przeciwny
uznaniu nowej granicy między Niemcami a Polską. Stać go jednak było na
symboliczny gest, jakim był udział we mszy w kościele polskim podczas
oficjalnej wizyty w Moskwie. W 1963 roku Adenauer wycofał się z czynnego
życia politycznego. Zmarł w swoim wiejskim domku w Rhöndorf.
Bibliotekarz
Alcide de Gasperi (1881 - 1954)
Pochodził z Pieve Tessino, w regionie Trentino na pograniczu północnych
Włoch i Austro - Węgier. Po ukończeniu liceum studiował filologię w Wiedniu,
gdzie często stał w kolejce po zupę dla ubogich, wydawaną przed kościołem
minorytów. Następnie pracował jako dziennikarz w regionalnej gazecie "Il
Trentino". Był deputowanym z ramienia Partii Ludowej. Po jej rozwiązaniu
za czasów Mussoliniego, trafił do rzymskiego więzienia Regina Coeli. Skazany
na dwa i pół roku, wyszedł na wolność po kilkunastu miesiącach.
Przez cztery lata pracował w watykańskiej bibliotece. Był to okres, w
którym najwięcej troski przysparzało mu wychowanie czterech córek. W czasie
wojny był jednym z założycieli Chrześcijańskiej Demokracji. Po wojnie
De Gasperi, popierany przez Kościół i komunistów, stał się liderem włoskiej
sceny politycznej. Był premierem Włoch w latach 1945-53 i współautorem
utworzenia w 1949 roku Rady Europy i w 1951 Europejskiej Wspólnoty Węgla
i Stali.
Lata te nazywane są do dziś "erą de Gasperiego". Była to próba
odbudowy wizerunku Włoch na arenie międzynarodowej. Z życia politycznego
De Gasperi usunął się w 1953 roku. Po ustąpieniu ze stanowiska premiera
został wybrany przewodniczącym Wspólnego Zgromadzenia Europejskiej Wspólnoty
Węgla i Stali. Zmarł w nocy z 18 na 19 sierpnia 1954 roku na atak serca.
W odróżnieniu od Monneta, Schumana, czy Adenauera, De Gasperi nie był
wielkim mówcą. "Italia się zjednoczyła i pozostanie zjednoczona.
To samo nastąpi w Europie" - zwykł powtarzać.
Brukselczyk
Paul Henri Spaak (1899 - 1972)
Urodził się w Brukseli w zamożnej, mieszczańskiej rodzinie. Po I wojnie
światowej studiował prawo na uniwersytecie w Brukseli. W 1921 roku otrzymał
stopień doktora prawa i rozpoczął praktykę adwokacką. Był z przekonania
rewolucjonistą i wstąpił do Belgijskiej Partii Robotniczej. Domagał się
krwawej rewolucji i całkowitego zniszczenia burżuazyjnego społeczeństwa.
Bronił anarchistów i pacyfistów; równocześnie pisał artykuły do socjalistycznej
prasy.
W 1935 roku, gdy został ministrem transportu, poczty, telegrafu i telefonu,
nie miał już tak radykalnych poglądów. Trzy lata później został pierwszym
socjalistycznym premierem Belgii. Opowiadał się za neutralnością, a tuż
przed wojną - za wzmocnieniem belgijskiej obrony. W belgijskim rządzie
emigracyjnym w Londynie Spaak był ministrem handlu, pracy, spraw socjalnych
i zdrowia publicznego. Równocześnie starał się stworzyć nową Belgijską
Partię Socjalistyczną na wzór brytyjskiej Partii Pracy. W latach czterdziestych
współuczestniczył w opracowaniu Unii Celnej Beneluksu, która weszła w
życie w 1948 roku.
Spaak wprowadził Belgię do NATO. Uczestniczył też w pierwszych próbach
integracji europejskiej. W latach 1952-54 był przewodniczącym Zgromadzenia
EWWiS. Później przewodniczył komitetowi, powołanemu w Messynie do opracowania
planu Europejskiego Wspólnego Rynku. Brał udział w dyskusjach nad kształtem
Traktatów Rzymskich. W 1957 roku został sekretarzem generalnym NATO (siedziba
mieściła się wówczas w Paryżu). Na przełomie lat sześćdziesiątych i siedemdziesiątych
popierał Demokratyczny Front Frankofonów - partię, opowiadającą się za
utworzeniem państwa federalnego, składającego się z Walonii, Flandrii
i Brukseli. Była to ostatnia debata polityczna, w której uczestniczył.
"Zjednoczenie Europy było tym, czemu oddałem się całym sercem, wytrwałością
i wolą" - mawiał Spaak.
wstecz
|
